Mô hình kinh doanh mới hứa hẹn bùng nổ của các nhà mạng Trung Quốc: Bán gói cước token
Từ đầu tuần này, hàng triệu người Trung Quốc đã bắt đầu làm quen với gói cước token, tương tự như “gói data”, “gói nghe gọi” lâu nay.
China Telecom, một trong ba “ông lớn” viễn thông Trung Quốc, đã chính thức tung ra các gói cước token AI trên phạm vi toàn quốc. Gói rẻ nhất chỉ 9,9 nhân dân tệ (khoảng 35.000 đồng) cho 10 triệu token mỗi tháng. Nói cách khác, giá một ly cà phê bình dân đổi lấy đủ AI dùng cả tháng với người dùng ở mức trung bình.
Để dễ hiểu hơn thì 10 triệu token có thể đủ dịch khoảng 3.300 bài báo, viết 20.000 cái email, hỏi đáp ngắn tầm 50.000 lượt, hoặc tóm tắt 660 cái tài liệu 10 trang. Một người dùng bình thường nhìn chung sẽ không tiêu hết 10 triệu token này trong một tháng.
Ngoài gói cá nhân thì có gói doanh nghiệp, và gói đắt nhất là 299,9 NDT cho 250 triệu token.
Cùng thời điểm, chi nhánh Thượng Hải của China Unicom cũng nhảy vào cuộc chơi. China Mobile thậm chí đi trước từ tháng 4, mở bán thử nghiệm ở vài tỉnh, ví dụ ở Cát Lâm, 7,5 triệu token chỉ có giá 15 NDT/tháng.
Cả ba “đại gia” viễn thông đồng loạt triển khai bán gói cước trí tuệ nhân tạo, bên cạnh các gói cước truyền thống. Trong đó, China Telecom gói gọn cả model riêng của mình (TeleChat), lẫn các model nổi tiếng của bên thứ ba như GLM-5 của Zhipu AI và DeepSeek-V3.2 vào cùng một gói. Khách hàng được tự chọn dùng model nào, kiểu như chọn xem phim trên Netflix vậy.
Chủ tịch China Telecom, ông Kha Thụy Văn, tuyên bố trong thông cáo báo chí rằng công ty đang “đặt hoạt động token làm trọng tâm chiến lược”. Dịch ra ngôn ngữ đời thường: “Tụi tôi không còn là nhà mạng đơn thuần nữa, tụi tôi là nhà bán lẻ AI.”
Người dùng sẽ dùng gói token kiểu gì?
Câu trả lời ngắn gọn là: giống y như dùng gói data.
Khách hàng vào ứng dụng nhà mạng, chọn gói, nhấn đăng ký. Tiền bị trừ vào tài khoản viễn thông hoặc cộng vào hóa đơn cuối tháng. Trong tài khoản khách hàng xuất hiện thêm một “ví token” bên cạnh ví data quen thuộc.
Cách tiêu token thì có ba cửa phổ biến.
Cửa thứ nhất: mở app chat AI của nhà mạng ra, đặt câu hỏi, nhận câu trả lời (giống cách mọi người dùng ChatGPT). Mỗi tin nhắn bạn gửi và mỗi câu AI trả lời đều bị trừ token.
Cửa thứ hai: tích hợp vào dịch vụ có sẵn. Gọi tổng đài? Trợ lý AI trả lời. Tìm kiếm trên app nhà mạng? AI tóm tắt giúp. Có khi khách hàng đang xài AI mà không hề biết – chỉ thấy “ơ, sao tổng đài đỡ ngu hơn xưa rồi nhỉ”.
Cửa thứ ba: API dành cho lập trình viên và doanh nghiệp. Khách lấy “chìa khóa”, gắn vào ứng dụng đang phát triển, mỗi lần ứng dụng gọi AI sẽ trừ token từ gói. Đây là lý do có gói 250 triệu token, không phải để một người dùng hỏi AI cả ngày, mà để startup phục vụ hàng nghìn người dùng khác.
Phổ cập AI
Nhìn lướt, đây có vẻ chỉ là một gói cước mới theo trend AI của vài công ty viễn thông ở Trung Quốc. Nhưng nhìn kỹ, đây có thể là một bước ngoặt ảnh hưởng đến cả ngành AI toàn cầu.
Đầu tiên, đây là khoảnh khắc AI trở thành một hàng hóa trong “rổ hàng hóa” mà con người tiêu dùng hàng ngày. AI được đo lường, tính giá và bán theo đơn vị giống điện, nước, gigabyte. Nó trở thành thứ ai cũng có và tiêu dùng thường xuyên, mỗi tháng từ vài chục nghìn đồng, dùng đến đâu trả đến đó.
Thứ hai, mô hình này chỉ khả thi nhờ cú sốc DeepSeek. Đầu năm 2025, DeepSeek làm cả ngành AI choáng váng khi chứng minh có thể huấn luyện model mạnh với chi phí thấp đến mức gây sốc. Nếu vẫn giữ mức giá kiểu OpenAI hồi cuối 2023, không nhà mạng nào dám bán 10 triệu token với giá 1,45 USD. Chính DeepSeek đã mở khóa khả năng kinh tế cho mô hình “AI cho đại chúng”.
Thứ ba, đây là bài tính chiến lược của Bắc Kinh. Cả ba nhà mạng đều là doanh nghiệp nhà nước. Việc đồng loạt tung gói token gần như chắc chắn không phải trùng hợp. Nó nằm trong chiến lược “AI+” mà Thủ tướng Lý Cường công bố năm 2024: nhúng AI vào mọi lĩnh vực. AI được phổ cập và tạo ra sự kích cầu nội địa rất lớn.
Thứ tư, quy mô đã đến mức buộc phải đổi mô hình. Tháng 3 vừa rồi, Trung Quốc ghi nhận hơn 140 nghìn tỷ lượt gọi token mỗi ngày, tăng gấp 1.000 lần so với đầu năm 2024. Bạn không đọc nhầm đâu, một nghìn lần. Đã đến lúc phải có gói thuê bao kiểu viễn thông mới phục vụ nổi quy mô khổng lồ này.
Tất nhiên, mọi thứ chỉ mới bắt đầu. Người dùng đang quen với việc dùng AI miễn phí hoặc thuê bao từ các nhà cung cấp trực tiếp như DeepSeek, họ có thể sẽ không mặn mà với gói token qua nhà mạng này. Hơn nữa, khái niệm gói data phải mất nhiều năm mới đi vào ngôn ngữ đời thường. Những người già không hiểu rõ “data” là gì nhưng vẫn mua đúng gói. Còn token? Khái niệm này trừu tượng hơn nhiều. Một token bằng bao nhiêu chữ? Một câu hỏi tốn bao nhiêu? Hỏi kèm ảnh có tốn thêm không? Không có cách nào “cảm nhận” được token như cảm nhận data đang chạy khi xem video trên Tiktok, Youtube. Marketing một thứ vô hình cho thị trường đại chúng chưa bao giờ là bài toán dễ.
Ngoài ra, ở Trung Quốc không ai mở app nhà mạng hàng ngày. Mọi người sống trong WeChat. Tencent đã nhúng AI riêng vào WeChat, ByteDance nhúng vào Douyin, Alibaba nhúng vào Taobao. Khi AI đã có sẵn ngay trong app mọi người dùng 4 tiếng mỗi ngày, có bao nhiêu lý do để mở thêm một app khác chỉ để hỏi AI?
Cuối cùng là rủi ro quyền riêng tư. Hỏi đáp trực tiếp với AI nhiều khi còn ngại, đây lại còn hỏi đáp với AI thông qua nhà mạng.
Việt Nam thì sao?
Cấu trúc thị trường viễn thông Việt Nam khá giống Trung Quốc: vài nhà mạng lớn của nhà nước đã phủ sóng gần như toàn bộ dân số. Nếu mô hình “bán AI như bán data” được chứng minh có lãi ở Trung Quốc, đừng ngạc nhiên nếu một sáng nào đó bạn mở app My Viettel và thấy gói “Combo Gọi – Data – Token” xuất hiện. Lúc đó, có lẽ chúng ta sẽ phải tập làm quen với một khái niệm mới: số dư AI còn lại trong tháng.
Ngày xưa, hóa đơn điện thoại chỉ có hai dòng: tiền gọi và tiền nhắn. Sau đó thêm dòng thứ ba: tiền data. Bây giờ ở Trung Quốc, dòng thứ tư đang manh nha hình thành: tiền token. Có thể trong vòng năm năm tới, dòng này sẽ trở thành dòng lớn nhất trên hóa đơn – vì người ta nói chuyện với AI nhiều hơn nói chuyện với người, và “tiêu thụ trí tuệ” sẽ vượt qua “tiêu thụ dữ liệu”.
Các nhà mạng không cần phát minh ra AI, họ chỉ cần phát minh ra cách bán AI. Và như mọi câu chuyện kinh doanh, người bán giỏi hơn thường thắng nhiều hơn người làm giỏi hơn.
Quên gigabyte đi. Tương lai sẽ được đo bằng token.