Hành trình 10 ngày của Artemis II sau nửa thế kỷ nhân loại ngước nhìn mặt trăng
Bốn phi hành gia, một tàu vũ trụ mang tên "Integrity" và một kỷ lục chưa từng có, Artemis II đã viết lại lịch sử khám phá không gian.
Vào lúc 6 giờ 35 phút chiều ngày 1 tháng 4 năm 2026, một cột lửa khổng lồ xé toạc bầu trời Florida. Tên lửa SLS của NASA, cỗ máy mạnh nhất từng được chế tạo, đã rời bệ phóng 39B tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, mang theo bốn phi hành gia và một sứ mệnh được chờ đợi hơn nửa thế kỷ. Đây là lần đầu tiên kể từ ngày Eugene Cernan nhấc chân khỏi bề mặt Mặt Trăng vào tháng 12 năm 1972, con người một lần nữa đặt cược tất cả vào hành trình vươn tới mặt trăng, nơi chị Hằng đang mỉm cười nhìn xuống các phi hành gia.
Đó là Artemis II, và mọi thứ đều bắt đầu từ rất lâu trước khoảnh khắc phóng.
Hành trình gian nan
Ý tưởng về Artemis II không ra đời trong một đêm. Sứ mệnh ban đầu được gọi là Exploration Mission-2 (EM-2), từng được thiết kế để hỗ trợ Chương trình chuyển hướng tiểu hành tinh, một tham vọng bị hủy bỏ về sau. Sau khi chương trình Artemis được thành lập vào năm 2017, mục tiêu của sứ mệnh đã được định hình lại hoàn toàn.
Trong nhiều năm, ngày phóng cứ bị đẩy lùi. Đại dịch, trục trặc kỹ thuật, áp lực ngân sách, tất cả cộng hưởng tạo thành một bức tường ngăn cản. Rồi đến nỗi lo về tấm chắn nhiệt của tàu Orion: sau sứ mệnh không người lái Artemis I, hiện tượng ăn mòn trên lớp chắn nhiệt AVCOAT đã được phát hiện, buộc NASA phải đánh giá lại toàn bộ kịch bản tái nhập khí quyển. Thay vì hạ cánh theo kiểu “skip reentry” như kế hoạch gốc, tàu sẽ đi vào khí quyển theo góc nghiêng hơn để giảm thiểu thời gian tiếp xúc với nhiệt độ cực cao.
Vào tháng 1 năm 2026, Giám đốc NASA Jared Isaacman tuyên bố ông ủng hộ việc tiến hành Artemis II với tấm chắn nhiệt hiện tại sau khi xem xét kỹ lưỡng các phân tích của cơ quan và gặp gỡ các kỹ sư cùng chuyên gia bên ngoài. Cỗ máy cuối cùng đã sẵn sàng. Và những con người điều khiển nó cũng vậy.
Bốn phi hành gia gánh vai lịch sử
Bốn phi hành gia được chọn cho sứ mệnh gồm: NASA astronaut Reid Wiseman (Chỉ huy), Victor Glover (Phi công), Christina Koch (Chuyên gia sứ mệnh), và Jeremy Hansen — phi hành gia người Canada đến từ Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA). Họ đã huấn luyện cùng nhau trong 3 năm, xem xét quy trình cho từng giai đoạn bay, từ lúc phóng cho đến khi hạ cánh.
Đây không chỉ là một nhóm phi hành gia. Đây là những biểu tượng của thời đại. Victor Glover trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên bay vào quỹ đạo mặt trăng. Christina Koch là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử thực hiện hành trình vòng quanh Mặt Trăng. Jeremy Hansen là phi hành gia Canada đầu tiên đặt chân ra ngoài quỹ đạo thấp của trái đất. Và Reid Wiseman — người chỉ huy với đôi mắt từng trải — chèo lái một kíp tàu không chỉ bay về phía mặt trăng, mà còn bay về phía tương lai.
Họ đặt tên cho tàu Orion của mình là Integrity — Chính trực. Cái tên đó không phải ngẫu nhiên.
Khoảnh khắc cất cánh
Vào ngày 17 tháng 1 năm 2026, tên lửa SLS cùng tàu Orion được vận chuyển từ Nhà lắp ráp phương tiện ra bãi phóng 39B tại Kennedy Space Center, một cuộc diễu hành lặng lẽ trong đêm Florida. Những tuần sau đó là chuỗi kiểm tra cuối cùng, những giờ phút chờ đợi căng thẳng, và những màn trình diễn tổng duyệt của toàn đội ngũ mặt đất.
Tên lửa SLS và tàu vũ trụ Orion của NASA đã cất cánh từ bệ phóng 39B lúc 6h35 phút chiều theo giờ EDT ngày 1 tháng 4 (khoảng 5h35 sáng ngày 2 tháng 4 theo giờ Hà Nội), đưa bốn phi hành gia lên một chuyến bay thử nghiệm kéo dài 10 ngày vòng quanh Mặt Trăng và trở về.
Khoảnh khắc đó được phát trực tiếp trên toàn thế giới. Hàng triệu người ở 195 quốc gia dán mắt vào màn hình — những người già nhớ lại Apollo, những đứa trẻ lần đầu tiên chứng kiến loài người chạm vào ranh giới mặt trăng.
Sau khi lên đến quỹ đạo, Orion triển khai bốn cánh pin mặt trời, cung cấp năng lượng cho toàn bộ hệ thống. Các kỹ sư dưới mặt đất lập tức bắt tay vào kiểm tra từng bộ phận. Đây là lần đầu tiên hệ thống hỗ trợ sự sống của Orion được thử nghiệm với con người thật sự ở bên trong.
Rời quỹ đạo trái đất lần đầu tiên sau 54 năm
Ngày 2 tháng 4 năm 2026 đánh dấu một trong những thời khắc đáng ghi nhớ nhất trong lịch sử thám hiểm không gian. Sau khi động cơ chính được “đốt” trong khoảng sáu phút, Orion và phi hành đoàn đã thoát khỏi lực hút của trái đất và bắt đầu hành trình về phía mặt trăng.
“Hôm nay, lần đầu tiên kể từ Apollo 17 năm 1972, con người đã rời quỹ đạo trái đất,” bà Lori Glaze, quyền Phó Giám đốc phụ trách Hệ thống khám phá tại NASA tuyên bố. “Reid, Victor, Christina, và Jeremy giờ đang trên quỹ đạo chính xác hướng về phía mặt trăng”.
Trong những ngày bay tiếp theo, phi hành đoàn thực hiện loạt kiểm tra hệ thống tàu: hệ thống điều khiển thủ công, thiết bị liên lạc, màn hình hiển thị buồng lái. Họ có trong tay 189 món thực phẩm khác nhau trong suốt chuyến đi, gồm 10 loại đồ uống, cùng các bữa ăn như thịt bò nướng BBQ, phô mai pasta, bí đỏ và bánh quy sô-cô-la. Những bữa tiệc nhỏ giữa vũ trụ vô tận.
Ngày thứ sáu: Bay vòng quanh mặt trăng
Ngày 6 tháng 4, tàu Orion Integrity đã đưa bốn phi hành gia lại gần Mặt Trăng ở khoảng cách 6.545 km (khoảng 4.067 dặm) trên bề mặt. Đây là điểm tiếp cận gần nhất, gọi là pericynthion. Không giống Apollo với những cú hạ cánh, Artemis II sử dụng quỹ đạo “free-return”, lực hấp dẫn của Mặt Trăng uốn cong đường bay của tàu quanh phía tối rồi đưa nó trở lại trái đất, một kỹ thuật từng cứu sống phi hành đoàn Apollo 13 trong tình huống ngàn cân treo sợi tóc.
Khi tàu Orion đi vào phía sau mặt trăng, mọi liên lạc với trái đất bị gián đoạn khoảng 40 phút, khoảng lặng vô tuyến đáng sợ mà những người ngồi theo dõi tại trung tâm điều khiển ở Houston quen gọi là “vùng tối”. Đồng hồ ở trung tâm nhích từng phút. Rồi tín hiệu quay trở lại. Và cùng với nó, một trong những hình ảnh đẹp nhất mà con người từng ghi lại từ không gian: ánh sáng trái đất ló dạng từ sau đường chân Mặt Trăng: một “Earthrise” trong thế kỷ 21.
Xin nhắc lại một chút: “Earthrise” là một trong những bức ảnh nổi tiếng nhất trong lịch sử nhân loại. Năm 1968, trong sứ mệnh Apollo 8, phi hành gia William Anders đã chụp được khoảnh khắc trái đất ló dạng từ sau đường chân trời của mặt trăng, một quả cầu xanh nhỏ bé, cô đơn, nổi lên giữa màn đêm vũ trụ vô tận. Bức ảnh được đặt tên là “Earthrise”, tức “trái đất mọc”, lấy cảm hứng từ “Sunrise” (mặt trời mọc).
Bức ảnh đó đã thay đổi cách nhân loại nhìn về hành tinh của mình, và được coi là một trong những tác nhân châm ngòi cho phong trào bảo vệ môi trường hiện đại.
Lần này, khi tàu Orion Integrity bay vòng qua phía tối của mặt trăng rồi ló ra phía bên kia, phi hành đoàn và camera trên tàu ghi lại được khoảnh khắc trái đất xuất hiện từ sau rìa mặt trăng, gợi lại hình ảnh kinh điển của Apollo 8 năm 1968, nhưng lần này là của thế hệ chúng ta.
Sau đó, Artemis II bước vào một nhật thực mặt trời kéo dài khoảng một giờ khi Orion, mặt trăng và mặt trời thẳng hàng nhau. Phi hành đoàn quan sát mặt trời biến mất sau một mặt trăng gần như tối hoàn toàn, và tận dụng cơ hội hiếm có đó để nghiên cứu vầng hào quang mặt trời, lớp khí quyển ngoài cùng của mặt trời, khi nó tỏa sáng viền quanh rìa mặt trăng.
Rồi đến kỷ lục: phi hành đoàn Artemis II đạt khoảng cách tối đa 252.756 dặm so với Trái Đất, phá vỡ kỷ lục bay xa nhất trong lịch sử con người, vượt qua Apollo 13 năm 1970 thêm 4.111 dặm.
Nhưng có lẽ khoảnh khắc chạm đến lòng người nhất không nằm ở kỷ lục.
Trong buổi họp báo từ không gian, phi hành gia Jeremy Hansen đã thông báo rằng ông và các đồng đội đã chọn đặt tên một miệng núi lửa trên mặt trăng là “Carroll”, để vinh danh người vợ quá cố của chỉ huy Reid Wiseman, người đã qua đời vì ung thư năm 2020. Khi Hansen chia sẻ điều đó, những người còn lại trong kíp lái đưa tay lau nước mắt. Wiseman sau đó gọi đó là “khoảnh khắc sâu sắc nhất của cả sứ mệnh”.
Hành trình trở về
Ngày 7 tháng 4, tàu Orion thực hiện lần đốt điều chỉnh đầu tiên trên đường về, động cơ đẩy bật sáng trong 15 giây, thay đổi vận tốc 1,6 feet/giây để định hướng tàu về phía Trái Đất. Đồng thời, tàu USS John P. Murtha, chiến hạm hải quân Mỹ phụ trách thu hồi phi hành đoàn, rời cảng và hướng ra vùng Thái Bình Dương.
Trong ngày thứ chín, khi Orion còn cách trái đất 237.000 km, phi hành đoàn thức dậy theo tiếng nhạc “Lonesome Drifter” của Charley Crockett, một lựa chọn có dụng ý, bởi sau chín ngày lênh đênh giữa các vì sao, họ sắp trở về nhà.
Lửa, nước, và chiến thắng
Ngày 10 tháng 4 năm 2026, phi hành đoàn Artemis II bắt đầu giai đoạn cuối hành trình với các bài hát “Run to the Water” của ban nhạc Live và “Free” của Zac Brown Band trong khi chuẩn bị cho vụ đốt điều chỉnh thứ ba và toàn bộ quy trình tái nhập khí quyển.
Khi tàu Orion lao vào khí quyển với vận tốc 38.367 km/h, không khí phía trước nén lại tạo ra nhiệt độ khoảng 2.700 độ C, đủ để biến vonfram thành hơi. Bên trong lớp chắn nhiệt, bốn con người ngồi im, chịu đựng lực G lên đến 3,9 lần trọng lực. Từ tốc độ hơn 38.000 km/h, Orion giảm xuống còn khoảng 32 km/h chỉ trong 10 đến 15 phút, trải nghiệm mà phi công Victor Glover mô tả là “cưỡi một quả cầu lửa qua bầu khí quyển”.
Trong quá trình tái nhập, tàu trải qua sáu phút mất liên lạc vô tuyến khi plasma bao quanh capsule trong giai đoạn nóng nhất. Sau khi thoát khỏi vùng đen, Orion bung dù dự phòng ở độ cao 6.700 mét rồi triển khai ba dù chính ở khoảng 1.800 mét để hạ dần xuống mặt biển.
Vào lúc hơn 8h tối ngày 10 tháng 4 (sáng 11/4 theo giờ Hà Nội), tàu Orion Integrity hạ xuống Thái Bình Dương ngoài khơi bờ biển San Diego, kết thúc hành trình 695.081 dặm kéo dài 9 ngày, 1 giờ, 32 phút và 15 giây.
Trung tâm điều hành gọi đó là “một cú hạ cánh hoàn hảo như trong sách giáo khoa.” “Đây là một màn hạ cánh lý tưởng của Integrity,” bình luận viên NASA Rob Navias thốt lên. Chỉ huy Reid Wiseman xác nhận từ bên trong capsule: toàn bộ phi hành đoàn an toàn và khỏe mạnh.
Hơn một chuyến bay thử nghiệm
Về mặt kỹ thuật, Artemis II là một “test flight”, chuyến bay kiểm tra hệ thống hỗ trợ sự sống của tàu Orion trong môi trường không gian sâu trước khi NASA thực hiện Artemis III, sứ mệnh sẽ đưa người trở lại đặt chân lên bề mặt Mặt Trăng.
Nhưng không ai gọi Artemis II chỉ là “thử nghiệm” khi chứng kiến những khoảnh khắc đó.
Giám đốc NASA Jared Isaacman nói sau sứ mệnh: “Tại NASA, chúng ta dám vươn cao hơn, khám phá xa hơn, và đạt được những điều tưởng như không thể.” Còn Victor Glover, người đã ấp ủ khoảnh khắc hạ cánh từ ngày được phân công vào phi hành đoàn, nói với các phóng viên: “Tôi chưa kịp xử lý hết những gì chúng tôi vừa trải qua. Tôi sẽ nghĩ về điều này và kể lại những câu chuyện này trong suốt phần còn lại của cuộc đời mình”.
Artemis II đã làm được điều mà không có bài phát biểu nào có thể làm được: nó nhắc nhở loài người rằng, đôi khi, đứng trước một mặt trăng đủ gần để nhìn thấy từng miệng núi lửa, chúng ta không cần lý do để tiếp tục khám phá. Chúng ta làm điều đó vì chúng ta là ai.
Artemis III, sứ mệnh sẽ lần đầu tiên đưa một phụ nữ và một người da màu đặt chân lên bề mặt Mặt Trăng, dự kiến diễn ra trong những năm tới. Hành trình trở lại mặt trăng, lần này để ở lại, đã chính thức bắt đầu.
(Bài viết tham khảo thông tin và sử dụng hình ảnh từ trang chính thức của NASA)