Giáo hoàng Leo XIV cảnh báo về rủi ro AI trong thông điệp dài 42.300 từ

Thông điệp của Giáo hoàng Leo XIV mang tên Magnifica Humanitas, nghĩa là “Sự vĩ đại của nhân loại”, với phụ đề “Bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo”.

Hôm thứ Hai, 25/5/2026, Đức Giáo hoàng Leo XIV đã vạch ra một tầm nhìn toàn diện dành cho các giám đốc điều hành doanh nghiệp, chính trị gia và mỗi cá nhân, những con người vừa đang định hình vừa đang bị định hình bởi tương lai của trí tuệ nhân tạo.

Tuyên bố của Giáo hoàng Leo được đưa ra dưới hình thức một thông điệp giáo hoàng (encyclical), một bức thư ngỏ gửi tới “tất cả những người thiện chí” dài khoảng 42.300 từ trong bản tiếng Anh. Văn bản nêu rõ mong muốn của ngài trong việc bảo vệ phẩm giá và quyền tự quyết của con người trong thời đại mà công nghệ đe dọa thay thế con người trong nhiều vai trò chuyên môn và xã hội.

Ngài đã trình bày thông điệp này cùng với Christopher Olah, đồng sáng lập của Anthropic, một nhà phát triển trí tuệ nhân tạo hàng đầu. Đây là một cử chỉ mang tính biểu tượng về cuộc đối thoại giữa các nhà lãnh đạo của thế giới tâm linh và thế giới công nghệ, hai lĩnh vực hiếm khi ngồi cùng một bàn, nhưng giờ đây dường như phải làm vậy.

Nội dung cốt lõi của thông điệp Magnifica Humanitas

Văn bản chính thức mang tên Magnifica Humanitas, nghĩa là “Sự vĩ đại của nhân loại”, với phụ đề “Bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo”. Giáo hoàng Leo XIV mở đầu bằng hai hình ảnh trong Kinh Thánh đặt cạnh nhau: Tháp Babel và việc xây lại các bức tường thành Jerusalem dưới thời Nehemiah.

Tháp Babel, theo cách kể của ngài, là biểu tượng của nhân loại tự phụ trong tham vọng xây dựng một công trình lớn, có kỹ thuật, có ngôn ngữ thống nhất, có tham vọng vươn tới trời, nhưng lại được xây trên tự mãn và ý muốn kiểm soát. Kết quả không phải là hiệp nhất mà là chia rẽ.

Ngược lại, trong việc tái thiết các bức tường thành Jerusalem, Nehemiah hỏi ý kiến từng gia đình, giao mỗi nhóm một đoạn tường, lắng nghe và điều phối. Thành phố được xây lại nhờ trách nhiệm chung. Đây là khung tham chiếu cho toàn bộ thông điệp: chúng ta đang xây Babel hay Jerusalem?

Trên nền tảng đó, Giáo hoàng đưa ra một loạt cảnh báo và đề xuất.

Về quyền lực công nghệ. Ngài chỉ ra một thay đổi quan trọng: trong quá khứ, nhà nước thường là người định hướng đổi mới, còn ngày nay, các định chế tư nhân, thường là xuyên quốc gia, lại nắm nguồn lực và khả năng can thiệp vượt cả nhiều chính phủ. Quyền lực công nghệ vì thế mang một hình thái “tư nhân” chưa từng có, khiến việc giám sát và định hướng nó vì lợi ích chung trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Về phẩm giá lao động. Trong chương về “Sự thật, Lao động, Tự do”, thông điệp dành nhiều dòng cho nguy cơ thất nghiệp hàng loạt và xu hướng đo lường con người bằng năng suất. Lao động, theo Giáo hoàng, không chỉ là phương tiện kiếm sống mà là cách con người thực hiện sự sáng tạo và tự do, điều mà không một thuật toán nào nên thay thế.

Về sự thật và truyền thông. Ngài kêu gọi một “hệ sinh thái truyền thông” lành mạnh trong thời đại số, một liên minh giáo dục cho thế hệ trẻ, và vai trò trung tâm của nhà trường. Sự thật, ngài nhấn mạnh, là tài sản chung, và dân chủ không thể vận hành nếu mỗi người sống trong một phiên bản hiện thực do thuật toán định hình.

Về vũ khí và AI. Một trong những đoạn cứng rắn nhất nằm ở chương năm, nơi Giáo hoàng nói về “sự bình thường hóa chiến tranh” và việc tích hợp AI vào hệ thống vũ khí. Ngài cảnh báo về một thứ “chủ nghĩa thực dụng chính trị giả tạo” đang biến bạo lực thành lựa chọn mặc định và làm xói mòn cơ chế đa phương quốc tế.

Về phụ thuộc và “nô lệ kiểu mới”. Thông điệp dùng những từ mạnh, ví dụ như “phá vỡ xiềng xích của các hình thức nô lệ mới”, để mô tả sự phụ thuộc tâm lý vào nền tảng số, sự kiểm soát xã hội thông qua dữ liệu, và việc thương mại hóa sự chú ý của con người.

Xuyên suốt văn bản, năm nguyên tắc cốt lõi của Học thuyết Xã hội Công giáo được áp dụng vào bối cảnh AI: phẩm giá con người, lợi ích chung, đích đến phổ quát của của cải, nguyên tắc bổ trợ (subsidiarity) và liên đới. Đặc biệt, nguyên tắc đích đến phổ quát của của cải được mở rộng để bao gồm các hình thức tài sản mới (bằng sáng chế, thuật toán, nền tảng số và dữ liệu) vốn đang tập trung trong tay một số ít người.

Kết luận, Giáo hoàng không kêu gọi từ chối công nghệ. Ngài nói lựa chọn căn bản “không phải là ‘có’ hay ‘không’ với công nghệ, mà là giữa xây Babel hay xây lại Jerusalem”. Đó là một sự phân biệt tinh tế nhưng quan trọng: vấn đề không nằm ở AI mà nằm ở việc ai kiểm soát nó, vì mục đích gì, và phải trả giá bằng cái gì.

Thông điệp giáo hoàng là gì?

Với những ai chưa quen với từ vựng Công giáo, thuật ngữ “thông điệp giáo hoàng” (encyclical) có thể gây bối rối. Đây là một dạng văn bản chính thức rất đặc biệt trong truyền thống Giáo hội Công giáo.

Từ “encyclical” xuất phát từ tiếng Hy Lạp enkyklios, nghĩa là “tròn” hay “lưu hành”. Ban đầu, đó là những lá thư được chuyền tay giữa các giáo phận. Trong hình thức hiện đại, một thông điệp giáo hoàng là một bức thư trang trọng do Giáo hoàng đích thân ban hành, thường gửi tới các giám mục, hàng giáo sĩ, giáo dân, và như trong nhiều thông điệp xã hội gần đây, tới “tất cả những người thiện chí”, bất kể tôn giáo.

Thông điệp giáo hoàng đứng ở hàng cao nhất trong các tài liệu giáo huấn thông thường của Giáo hoàng, chỉ sau hiến chế tông tòa. Chúng không tự động mang tính bất khả ngộ (infallible), nhưng vẫn là giáo huấn có thẩm quyền mà các tín hữu được yêu cầu đón nhận với lòng tôn trọng trí tuệ và ý chí.

Truyền thống đặt tên cũng rất đặc trưng: mỗi thông điệp được biết đến bằng những từ Latin mở đầu của nó. Magnifica Humanitas (Nhân loại vĩ đại) là cách Giáo hoàng Leo XIV chọn để khung lại toàn bộ thảo luận về AI: không phải bằng nỗi sợ, mà bằng sự khẳng định phẩm giá con người.

Truyền thống thông điệp xã hội của Giáo hội bắt đầu rõ rệt từ năm 1891, khi Giáo hoàng Leo XIII — vị tiền nhiệm cùng tên mà Giáo hoàng đương kim chọn để vinh danh — ban hành Rerum Novarum (“Những điều mới mẻ”), bàn về quyền của người lao động trong thời đại công nghiệp. Kể từ đó, mỗi thế hệ giáo hoàng đều tiếp nối: từ Populorum Progressio của Phaolô VI bàn về phát triển, đến Laborem Exercens và Centesimus Annus của Gioan Phaolô II, Caritas in Veritate của Bênêđictô XVI, rồi Laudato Si’ của Phanxicô về môi trường và Fratelli Tutti về tình huynh đệ phổ quát.

Magnifica Humanitas nay đứng trong chuỗi đó, nỗ lực mới nhất của Giáo hội nhằm đọc “những điều mới mẻ” của thời đại dưới ánh sáng Tin Mừng. Lần này, “điều mới mẻ” là một loại trí tuệ chưa từng có trong lịch sử, được tạo ra bởi chính con người, nhưng có khả năng định hình lại con người.

Và đó chính là lý do tại sao 42.300 từ này lại quan trọng, không chỉ với người Công giáo.