Ba ngày ở Bắc Kinh: Kết quả chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc (13–15/5/2026)
Bài phân tích dựa trên các thông tin chính thức từ Tân Hoa Xã cùng tường thuật của The New York Times và Bloomberg.
Chiều ngày 15/5/2026, chuyên cơ chở Tổng thống Mỹ Donald Trump rời sân bay Bắc Kinh, khép lại chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài ba ngày tới Trung Quốc - chuyến công du đầu tiên của một Tổng thống Mỹ đến nước này sau gần 9 năm, và là lần thứ hai của ông Trump kể từ tháng 11/2017.
Sau cuộc gặp bên lề tại Busan (Hàn Quốc) tháng 10/2025, hai nhà lãnh đạo lần này có nhiều thời gian hơn để bàn về thương mại, an ninh, và một câu hỏi cũ: liệu Trung Quốc và Hoa Kỳ có thể “cùng tồn tại hòa bình” trong một thế giới ngày càng phân mảnh.
Bối cảnh
Chuyến thăm diễn ra theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, trong bối cảnh quan hệ Trung – Mỹ trải qua nhiều thăng trầm: từ thương chiến, đại dịch, đến cạnh tranh chiến lược về công nghệ. Việc Bắc Kinh đón ông Trump bằng nghi thức cấp nhà nước đầy đủ, cùng đoàn khoảng 30 doanh nghiệp Mỹ cấp cao tháp tùng, cho thấy cả hai bên đều muốn đặt cuộc gặp ở vị trí trung tâm trên bàn cờ ngoại giao 2026 - năm Trung Quốc đăng cai APEC và Mỹ đăng cai G20.
Ngày 1 (13/5): Đến Bắc Kinh
Ông Trump đáp xuống Bắc Kinh tối thứ Tư và được Phó Chủ tịch Hàn Chính (Han Zheng) đón tại sân bay - biểu hiện của lễ tân cấp cao theo thông lệ Trung Quốc. Cùng ngày, các đoàn đàm phán kinh tế - thương mại của hai nước cũng hoàn tất một vòng làm việc.
Một chi tiết hậu trường đáng chú ý do Bloomberg ghi nhận: CEO Nvidia Jensen Huang - ban đầu không có tên trong danh sách doanh nghiệp tháp tùng - đã bất ngờ xuất hiện trên sân bay tại Alaska trong điểm dừng tiếp nhiên liệu, rồi cùng ông Trump bay đến Bắc Kinh. Câu chuyện này cho thấy thành phần đoàn đã được điều chỉnh phút chót, phản ánh tính nhạy cảm của hồ sơ chip bán dẫn.
Ngày 2 (14/5): Hội đàm, quốc yến và Thiên Đàn
Hội đàm tại Đại lễ đường Nhân dân. Mở đầu phát biểu, ông Trump gọi đây “có thể là hội nghị thượng đỉnh lớn nhất từ trước đến nay” và nhiều lần ca ngợi ông Tập là “nhà lãnh đạo vĩ đại”. Ông Tập, ngược lại, mở đầu ở tầm rất rộng: liệu Trung Quốc và Hoa Kỳ có thể vượt qua “Bẫy Thucydides” để tạo dựng một mô hình quan hệ giữa các cường quốc kiểu mới hay không.
Thông điệp của ông Tập nhấn mạnh vào “quan hệ Trung – Mỹ ổn định chiến lược mang tính kiến tạo”, với bốn cấu phần: (1) ổn định tích cực, lấy hợp tác làm chủ đạo; (2) ổn định lành mạnh với cạnh tranh có chừng mực; (3) ổn định liên tục với khác biệt được quản lý; và (4) ổn định bền vững với cam kết hòa bình.
Ông Tập nhấn mạnh tầm nhìn này sẽ định hướng quan hệ song phương “trong ba năm tới và xa hơn”. Theo giới quan sát, ông Trump không công khai chấp nhận hay bác bỏ khung này, và sự im lặng này được coi là chiến thắng truyền thông cho Bắc Kinh.
Xem phân tích nhanh của tôi:
Kinh tế – Thương mại. Ông Tập tiết lộ rằng đàm phán về thương mại của hai bên hôm 13/5 đã đạt được “kết quả nhìn chung cân bằng và tích cực”.
Sau khi rời Bắc Kinh, ông Trump thông tin cụ thể về một số hợp đồng: Trung Quốc cam kết mua 200 máy bay Boeing (có thể nâng lên 750 nếu đơn đầu được giao tốt), hơn 10 tỷ USD nông sản, cùng các thiết bị năng lượng và y tế. Thị trường thịt bò Mỹ sẽ được mở lại.
Tuy nhiên, Nytimes và Bloomberg chỉ ra một số khoảng trống. Con số 200 máy bay Boeing thấp hơn nhiều so với kỳ vọng 500 chiếc trước hội nghị thượng đỉnh lần này, khiến cổ phiếu Boeing chịu áp lực. Các đợt mua nông sản lớn như đậu tương phải chờ đến mùa thu theo lịch nông vụ, và giá đậu tương tương lai đã giảm sau khi đàm phán kết thúc.
Kế hoạch giảm thuế với khoảng 30 tỷ USD hàng Trung Quốc thuộc các ngành “không thiết yếu” - được Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đề cập - vẫn cần nhiều tháng thủ tục. Nhìn chung hai bên chưa đạt được tiến triển đột phá về vấn đề thuế quan.
Nvidia và Visa. Theo Bloomberg, chip H200 của Nvidia có được đề cập trong hội đàm song phương. Ông Trump cho biết Bắc Kinh chưa phê duyệt nhập khẩu vì muốn phát triển chip nội địa - nhưng sự hiện diện của Jensen Huang vẫn giữ cho Nvidia một chỗ trên radar của Trung Quốc. Một câu chuyện khác là Visa: ông Trump cho biết đã trực tiếp đề nghị ông Tập mở cửa thị trường thanh toán điện tử Trung Quốc cho hãng thẻ tín dụng này - một thị trường mà theo Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc có hơn 10 tỷ thẻ ngân hàng đang lưu hành cuối 2025.
Đài Loan. Ông Tập nhấn mạnh đây là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ song phương, ví vấn đề “Đài Loan độc lập” với hòa bình hai bờ eo biển là “như nước với lửa”, và kêu gọi phía Mỹ “thận trọng đặc biệt”. Bloomberg mô tả Bắc Kinh đã sử dụng ngôn ngữ cứng rắn cảnh báo nguy cơ xung đột Trung – Mỹ liên quan đến hòn đảo này.
Trên chuyên cơ trở về Washington, ông Trump kể rằng ông đã “lắng nghe” ông Tập nhưng không đưa ra cam kết nào. Khi được hỏi liệu Mỹ có bảo vệ Đài Loan trong một cuộc xung đột, ông trả lời ông Tập: “tôi không bàn về điều đó”.
Tổng thống Mỹ cũng nói sẽ “sớm quyết định” về thương vụ vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan. Tuyên bố của Nhà Trắng sau cuộc gặp không nhắc đến Đài Loan, dù Ngoại trưởng Marco Rubio sau đó khẳng định chính sách Mỹ không thay đổi.
Tân Hoa Xã tập trung vào lập trường của ông Tập mà không trích phản hồi của ông Trump.
Iran và Trung Đông. Trước chuyến đi, các quan chức Mỹ kỳ vọng ông Tập sẽ đồng ý gây sức ép với Tehran. Trên thực tế, theo Bloomberg, ông Trump chủ yếu công khai hoan nghênh những lập trường mà Bắc Kinh đã công bố từ trước: eo biển Hormuz cần được mở, Iran không nên có vũ khí hạt nhân, và Trung Quốc không bán trang bị quân sự cho Tehran.
Đáng chú ý, các tuyên bố công khai của Bắc Kinh về thượng đỉnh không nhắc đến từ “Iran”, chỉ đề cập chung về Trung Đông.
Quốc yến và Thiên Đàn. Tại quốc yến, ông Tập gọi quan hệ Trung – Mỹ là “quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới hiện nay” và nhấn mạnh hai nước “phải làm cho nó vận hành tốt, không bao giờ được làm hỏng” - đối tác chứ không phải đối thủ.
Sau đó, hai nhà lãnh đạo cùng tham quan Thiên Đàn, nơi ông Tập giải thích triết lý “dân là gốc của nước”. Việc chọn Thiên Đàn thay cho Tử Cấm Thành (nơi ông Tập từng đưa ông Trump đến năm 2017) có thể coi là một thông điệp ngoại giao biểu tượng.
Ngày 3 (15/5): Cuộc gặp riêng ở Trung Nam Hải
Buổi sáng ngày cuối, ông Tập đón ông Trump tại Trung Nam Hải - khu phức hợp lãnh đạo trung tâm Bắc Kinh, nơi rất hiếm khi mở cửa cho lãnh đạo nước ngoài. Hai người đi dạo trong vườn trước khi bước vào cuộc gặp riêng. Đây là cử chỉ ngoại giao đáng chú ý, cho thấy ông Tập muốn khắc họa quan hệ cá nhân với ông Trump theo hướng “bạn bè cũ”.
Trong cuộc gặp, ông Tập đưa ra một phát biểu được giới quan sát đặc biệt chú ý: trong khi ông Trump muốn “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại”, thì bản thân ông tập trung dẫn dắt nhân dân Trung Quốc hướng tới phục hưng dân tộc, và hai mục tiêu này hoàn toàn có thể cùng tồn tại thông qua hợp tác. Câu nói khéo léo đặt khẩu hiệu “Make America Great Again” cạnh “Phục hưng vĩ đại dân tộc Trung Hoa”.
Ông Trump phát biểu rằng chuyến thăm “rất thành công và đáng nhớ”, hai bên đã “ký một số thỏa thuận, giải quyết nhiều vấn đề”, và ông mong sớm đón ông Tập tại Washington.
Bloomberg ghi nhận: ông Trump cho biết đã trao đổi với ông Tập về Jimmy Lai, nhà sáng lập tờ Apple Daily bị tuyên 20 năm tù tháng 2/2026; theo lời kể của ông Trump, ông Tập nói đây sẽ là “ca khó”.
Đầu giờ chiều, ông Trump rời Bắc Kinh; Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị tiễn ở sân bay.
Năm điểm nổi bật
Thứ nhất, khung quan hệ: Tuyên bố của ông Tập rằng tầm nhìn mới sẽ là “kim chỉ nam chiến lược cho ba năm tới và xa hơn” cho thấy Bắc Kinh muốn đóng khung quan hệ Trung - Mỹ trong gần như toàn bộ nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Việc phía Mỹ chưa chính thức “ký vào” khái niệm này có thể là chủ ý, để giữ không gian đàm phán.
Thứ hai, kinh tế: Có con số cụ thể như hợp đồng 200 máy bay Boeing, hơn 10 tỷ USD nông sản, mở lại thị trường thịt bò. Nhưng các con số dưới kỳ vọng tiền hội đàm; đậu tương phải chờ mùa thu, kế hoạch giảm thuế cần hàng tháng triển khai, và vấn đề thuế quan cốt lõi không được đụng tới.
Thứ ba, Đài Loan vẫn là “đường ranh đỏ”: Lập trường của ông Tập không bất ngờ. Phía Mỹ nhìn chung vẫn giữ “Mơ hồ chiến lược” (Strategic Ambiguity).
Thứ tư, truyền thông: Phía Trung Quốc kiểm soát chặt chẽ những gì được trích dẫn, đẩy mạnh khái niệm “ổn định chiến lược kiến tạo” và lập trường về Đài Loan, trong khi tuyên bố của Nhà Trắng tránh nhắc đến những điểm nhạy cảm.
Thứ năm, ngoại giao biểu tượng và giới hạn của nó. Từ Thiên Đàn đến vườn Trung Nam Hải, các địa điểm được chọn nhằm cá nhân hóa quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo. Nhưng “ngoại giao nguyên thủ” có giới hạn: các cam kết phụ thuộc vào quan hệ cá nhân thường khó tồn tại lâu hơn nhiệm kỳ của các bên.
Kết luận: hai câu chuyện, một thực tại đang chờ thử thách
Đứng từ góc nhìn Bắc Kinh qua ngôn ngữ của Tân Hoa Xã, hội nghị thượng đỉnh lần này là một thành công ngoại giao đáng kể: một khái niệm chiến lược mới được thiết lập, không khí thân tình được duy trì, và Trung Quốc khẳng định mình là một cực có thể “đàm phán ngang hàng” với Hoa Kỳ.
Đứng từ góc nhìn Washington, ba ngày này mang lại một số tín hiệu thương mại tích cực nhưng các con số chưa rõ ràng.
Giá trị thực sự của chuyến thăm có lẽ không nằm ở những thông cáo cuối cùng, mà ở việc hai nhà lãnh đạo cùng lựa chọn ngôn ngữ “đối tác chứ không phải đối thủ”. Câu hỏi cần được trả lời trong các tháng tới là: liệu các đoàn đàm phán cấp dưới có thể chuyển hóa ngôn ngữ ngoại giao của Đại lễ đường Nhân dân thành các văn bản, thỏa thuận và hành động cụ thể hay không.